Nhà shikumen Thượng Hải là kiểu nhà phố liền kề có cổng khung đá, cánh cửa gỗ dày sơn đen, xuất hiện từ năm 1872 và từng là nơi ở của phần lớn dân thành thị Thượng Hải thời cận đại. Tên gọi Thạch Khố Môn (石库门, Shíkùmén) nghĩa đen là “cổng kho bằng đá”. Ngày nay bạn có thể vào xem tận nơi ở Tân Thiên Địa và Điền Tử Phường.
Bài này giải thích nhà shikumen trông thế nào, vì sao nó gắn với Thượng Hải, và nên đi đâu để thấy một cách dễ nhất.
Table of Contents
Nhà shikumen là gì và ra đời khi nào?
Shikumen là kiểu nhà ở xếp thành từng dãy trong các khu lòng đường (里弄, lǐlòng; tiếng Thượng Hải gọi là “lòng đường”, 弄堂). Mỗi dãy có một lối vào chung, bên trong là hàng chục căn giống nhau, cổng quay ra ngõ nhỏ.
Theo trang Di sản văn hoá phi vật thể Trung Quốc (ihchina.cn), căn shikumen đầu tiên được xây năm 1872 tại Hưng Nhân Lý (兴仁里, Xīngrénlǐ) trên đường Ninh Ba (宁波路, Níngbō Lù). Năm 2011, nghề xây dựng shikumen được đưa vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia, nhóm kỹ thuật thủ công truyền thống.
Kiểu nhà này lan rộng khi Thượng Hải đông dân và đất chật. Nó ghép kết cấu nhà sân vườn Giang Nam với cách bố trí nhà liền kề phương Tây. Về bối cảnh lập khu nhượng địa, bạn có thể đọc thêm trong bài lịch sử các tô giới Thượng Hải.
Một căn shikumen có những gì bên trong?
Căn nhà sắp xếp theo một trục thẳng từ cổng vào đến cửa sau. Trình tự thường gặp:
| Bộ phận | Chữ Hán, pinyin | Công dụng |
|---|---|---|
| Cổng | 石库门, shíkùmén | Khung đá, hai cánh cửa gỗ dày sơn đen |
| Sân trong | 天井, tiānjǐng | Khoảng sân nhỏ ngay sau cổng, lấy sáng và thông gió |
| Gian chính | 客堂, kètáng | Phòng khách tầng trệt, đặt bàn thờ gia tiên |
| Phòng hai bên | 厢房, xiāngfáng | Phòng ngủ ở hai bên gian chính |
| Bếp | 灶披间, zàopījiān | Gian bếp phía sau, gần cửa sau |
| Gác xép | 亭子间, tíngzijiān | Phòng nhỏ ở khúc quanh cầu thang lên tầng hai |
Khung nhà theo kiểu cột xuyên Giang Nam bằng gỗ, tường gạch để trần, mái ngói xám.
Gác xép tíngzijiān: căn phòng nhỏ nhất, chuyện nhiều nhất
Tíngzijiān là căn phòng chen giữa tầng trệt và tầng hai, nên trần thấp, mùa hè nóng và mùa đông lạnh. Chủ nhà thường cho thuê giá rẻ. Sách báo về Thượng Hải nhắc nhiều tới chuyện các nhà văn nghèo thuê loại phòng này.
Nếu bạn học tiếng Trung, đây là từ khá thú vị: 亭子间 không liên quan gì đến “đình” (亭) theo nghĩa nhà nghỉ chân. Nó chỉ là tên một căn phòng nhỏ.
Vì sao shikumen gắn với đời sống Thượng Hải?
Một số căn nhà ban đầu dành cho một gia đình. Về sau nhà thường được chia cho nhiều hộ ở chung, mỗi hộ một phòng, dùng chung bếp và cầu thang. Tiếng Thượng Hải gọi nơi ở này là “ốc lý hương” (屋里厢, wūlixiāng), nghĩa là “trong nhà”.
Lòng đường vì thế là không gian sống chung: phơi quần áo trên sào dọc lối đi, nấu ăn gần cửa, trẻ con chơi ngoài ngõ. Nhiều người Thượng Hải lớn tuổi vẫn nhớ kiểu sống đó khi nói về “thời lòng đường”.
Theo một bài của Văn Hối Báo (whb.cn) năm 2015, từng có đến khoảng 60% dân Thượng Hải ở trong lilong, và số khu còn lại chỉ vào khoảng 1.900. Con số này thay đổi theo từng đợt cải tạo, nên việc bảo tồn vẫn được bàn nhiều.
Xem shikumen ở đâu: Tân Thiên Địa hay Điền Tử Phường?
Hai nơi này đều là shikumen đã được cải tạo, nhưng cảm giác khác nhau.
| Tân Thiên Địa (新天地, Xīntiāndì) | Điền Tử Phường (田子坊, Tiánzǐfāng) | |
|---|---|---|
| Vị trí | Quận Hoàng Phố, quanh đường Hưng Nghiệp | Ngõ 210 đường Thái Khang (泰康路210弄) |
| Khai trương | 2001 (dự án bắt đầu 1999) | Nghệ sĩ vào từ 1998; tên đặt năm 2001 |
| Nét chính | Nhà shikumen phía Bắc, quán cà phê và nhà hàng | Xưởng cũ, xưởng thủ công, quán nhỏ, studio |
| Phù hợp | Muốn xem nhà đẹp, sạch, dễ đi | Muốn lang thang ngõ nhỏ, mua đồ thủ công |
| Ga metro | Một Đại Hội Chỉ·Tân Thiên Địa (一大会址·新天地), tuyến 10 và 13 | Ga gần nhất xem trên Amap/高德地图 |
Ở Tân Thiên Địa, khu phía Nam nhiều công trình hiện đại, còn khu phía Bắc giữ các dãy shikumen cũ. Bạn có thể xem thêm trong bài Tân Thiên Địa Thượng Hải.
Điền Tử Phường có lịch sử khác. Đường Thái Khang được mở khoảng năm 1926 trong khu Pháp. Thập niên 1950, ngõ 210 có thêm các xưởng sản xuất nhỏ. Năm 1998 họa sĩ Trần Dật Phi (陈逸飞) mở studio trong dãy xưởng cũ, các nghệ sĩ và cửa hàng thủ công theo sau. Năm 2001 họa sĩ Hoàng Vĩnh Ngọc (黄永玉) đặt tên 田子坊.
Muốn vào hẳn bên trong một căn nhà, bạn có thể ghé Bảo tàng Thạch Khố Môn Ốc Lý Hương (屋里厢石库门博物馆) ở phía Nam khối Bắc Tân Thiên Địa, đường Hưng Nghiệp. Bảo tàng dựng lại khoảng năm phòng với nội thất những năm 1920–1930, có cả một gác xép tíngzijiān. Vé và giờ mở cửa xem khi đến.
Nên và không nên khi đi xem shikumen
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Đi buổi sáng, ngõ vắng hơn và ánh sáng đẹp để chụp cổng, khung đá | Chụp thẳng vào cửa sổ hay sân nhà dân ở những khu còn người ở |
| Nhìn kỹ khung đá, hoa văn trên cổng và lối vào ngõ | Đi qua các khu dân cư to tiếng, nhất là buổi tối |
| Kết hợp Tân Thiên Địa với Điền Tử Phường trong một buổi | Đi cả hai nơi vào cuối tuần nếu muốn tránh đông |
| Tìm cổng còn nguyên bản ở các ngõ nhỏ ngoài khu du lịch | Tin rằng mọi căn ở khu thương mại đều là bản gốc |
Từ vựng nên biết khi đi xem
| Tiếng Việt | Chữ Hán | Pinyin |
|---|---|---|
| Nhà shikumen (thạch khố môn) | 石库门 | shíkùmén |
| Lòng đường, ngõ khu nhà | 弄堂 / 里弄 | lòngtáng / lǐlòng |
| Sân trong | 天井 | tiānjǐng |
| Gác xép ở khúc cầu thang | 亭子间 | tíngzijiān |
| Gian khách | 客堂 | kètáng |
| Bảo tàng | 博物馆 | bówùguǎn |
| Cho hỏi, đường này đi thế nào? | 请问,这条路怎么走? | qǐngwèn, zhè tiáo lù zěnme zǒu |
Đi qua lòng đường đủ lâu, bạn sẽ nhận ra shikumen là nơi người ta sống thật, không chỉ là cảnh để chụp. Kiến trúc cùng thời cũng đáng xem, ví dụ kiến trúc Art Deco ở Thượng Hải. Nếu mới đến thành phố lần đầu, cẩm nang du lịch Thượng Hải giúp bạn sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Shikumen nghĩa là gì?
Shikumen (石库门, shíkùmén) là tên kiểu nhà phố liền kề ở Thượng Hải có cổng khung đá và cánh cửa gỗ dày sơn đen. Chữ “thạch khố” nghĩa là kho đá, “môn” là cổng. Nó cho thấy cánh cổng là nét nhận diện đầu tiên của loại nhà này, nên mới lấy làm tên.
Nhà shikumen có từ năm nào?
Căn đầu tiên được ghi nhận xây năm 1872 tại Hưng Nhân Lý, đường Ninh Ba, Thượng Hải, theo trang Di sản văn hoá phi vật thể Trung Quốc. Sau đó kiểu nhà này lan khắp các khu lòng đường và trở thành nhà ở phổ biến của dân thành thị thời cận đại.
Nên xem shikumen ở Tân Thiên Địa hay Điền Tử Phường?
Nếu muốn nhà được chỉnh trang, dễ đi và có cả bảo tàng, hãy chọn Tân Thiên Địa. Nếu thích ngõ nhỏ, xưởng thủ công và cửa hàng nghệ sĩ, chọn Điền Tử Phường. Với một buổi chiều rảnh, bạn đi được cả hai, mỗi nơi khoảng 1 đến 2 giờ.
Shikumen và lòng đường khác nhau thế nào?
Shikumen là kiểu nhà, còn lòng đường (弄堂) là khu ngõ chứa cả dãy nhà đó. Một lòng đường thường có một lối vào chung, bên trong là các căn liền kề cùng kiểu. Vì vậy nhiều người dùng hai từ gần như thay thế nhau khi nói về đời sống Thượng Hải xưa.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Xem thêm
Mẹo ngữ pháp, từ vựng, chữ Hán và bài luyện đọc ngắn trên Facebook và TikTok.
Có thể bạn quan tâm
Về trang chủ →
Học Tiếng TrungTiếng Trung ở cửa khẩu: từ vựng nhập cảnh, hải quanTiếng Trung ở cửa khẩu: 34 từ vựng khai nhập cảnh, biên phòng, hải quan, 10 mẫu câu…Học Tiếng TrungTiếng Trung ở bệnh viện và hiệu thuốc: từ vựng, mẫu câuTiếng Trung ở bệnh viện và hiệu thuốc: 36 từ vựng đăng ký khám, khoa phòng, mua thuốc,…
Học Tiếng TrungTiếng Trung đi metro: từ vựng mua vé, tìm ga, chuyển tuyếnTiếng Trung đi metro: 36 từ vựng mua vé, tìm ga, chuyển tuyến, 10 mẫu câu và hội…
Học Tiếng TrungSố đếm và tiền tệ tiếng Trung: cách đọc giá, trả giá32 từ vựng số đếm, tiền tệ nhân dân tệ và 10 mẫu câu tiếng Trung để hỏi…
Học Tiếng TrungHỏi đường bằng tiếng Trung: từ vựng và mẫu câu chỉ đường35 từ vựng phương hướng, mốc đường và 10 mẫu câu tiếng Trung để hỏi đường, nghe chỉ…
Học Tiếng TrungTiếng Trung thanh toán Alipay, WeChat Pay: từ và câu cần biếtTừ vựng và 10 mẫu câu tiếng Trung để thanh toán bằng Alipay, WeChat Pay khi mua sắm,…