Hoa kiều Quảng Đông: Ngũ Ấp, Khai Bình và quê người Hoa

Phần lớn hoa kiều Quảng Đông ở Mỹ, Canada hay Úc có chung một quê gốc: vùng Ngũ Ấp (五邑, Wǔyì) quanh thành phố Giang Môn (江门, Jiāngmén), phía tây châu thổ Châu Giang. Nếu chỉ có một ngày để thấy tận mắt dấu vết của làn sóng di cư này, hãy đến Khai Bình (开平, Kāipíng), nơi hàng trăm toà tháp gạch bê tông pha phong cách Tây vẫn đứng giữa ruộng lúa. Bài này kể vì sao vùng đất ấy sinh ra nhiều người ra đi đến thế, và bạn nên xem gì khi đến.

Thông tin nhanh cho chuyến đi Khai Bình

Hạng mụcChi tiết
Vị tríKhai Bình, thành phố Giang Môn, Quảng Đông
Di sảnĐiêu lâu và làng Khai Bình (开平碉楼与村落), UNESCO công nhận năm 2007; khu du lịch hạng AAAAA
Cách điTàu cao tốc đến ga Khai Bình Nam (开平南), sau đó taxi hoặc xe thuê đến thị trấn Đường Khẩu
Vé gói 4 điểmKhoảng 177 tệ (CNY), tức khoảng 687.000 đồng, giá đặt online
Giờ mở cửaThường 8:30–17:30 theo các nguồn đã đối chiếu, xem giờ khi đặt vé
Thời gian1 ngày cho 2–3 điểm; 2 ngày nếu thêm Xích Khảm và bảo tàng

Ngũ Ấp là những nơi nào?

Ngũ Ấp nghĩa là “năm huyện”. Gồm Khai Bình, Đài Sơn (台山, Táishān), Tân Hội (新会, Xīnhuì), Ân Bình (恩平, Ēnpíng) và Hạc Sơn (鹤山, Hèshān). Hạc Sơn lập huyện muộn hơn, nên cộng đồng người Hoa ở nước ngoài vẫn quen gọi cả vùng là Tứ Ấp (四邑, Sìyì), tức “bốn huyện” gồm Tân Hội, Đài Sơn, Khai Bình, Ân Bình.

Một chi tiết cho người học tiếng Trung: tiếng Đài Sơn (Taishanese) cùng nhóm phương ngữ Việt với tiếng Quảng, nhưng người nói tiếng Quảng Châu khó nghe hiểu.

Vì sao người Ngũ Ấp ra đi?

Đất canh tác ít, địa hình có nhiều chỗ trũng ngập và đồi đá, nên nuôi nổi một gia đình rất khó. Giữa thế kỷ 19, vùng này còn trải qua xung đột lớn giữa nhóm cư dân bản địa và nhóm Khách Gia, ngay trước làn sóng di cư rộng nhất.

Từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, người Ngũ Ấp đi Hồng Kông, Đông Nam Á, Úc, Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Nhiều người nhận việc nặng ở nước ngoài, trong đó có làm đường sắt.

Năm 1851, hai hội quán đồng hương của người Tứ Ấp và người Tam Ấp (vùng Quảng Châu – Phật Sơn) đã được lập tại San Francisco, cho thấy cộng đồng này bám rễ ở Mỹ từ rất sớm. Bảo tàng ở Giang Môn (phần dưới) có một tượng điêu khắc tái hiện những người Ngũ Ấp làm đường sắt ở Mỹ và Canada trong khoảng 1860–1880.

Theo một bài phân tích đăng trên Huxiu, người gốc Giang Môn ở nước ngoài lên tới gần 4 triệu, rải ở hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vì thế Giang Môn hay được gọi là “quê hương số một của hoa kiều” (中国第一侨乡, zhōngguó dì-yī qiáoxiāng).

Từ tiền gửi về đến những toà điêu lâu

Điêu lâu (碉楼, diāolóu) là tháp ở nhiều tầng, có cửa sổ nhỏ như lỗ châu mai và tầng trên cùng nhô ra ban công. Người ta xây chúng trước hết để chống trộm cướp và lũ lụt. Chính nguồn tiền từ hoa kiều lại khiến làng của họ trở thành mục tiêu của băng cướp, nên người đi xa càng muốn dựng tháp cho cả họ ẩn náu.

Thời kỳ cao điểm là thập niên 1920–1930, khi cả vùng Khai Bình dựng hơn 3.000 điêu lâu. Hiện còn khoảng 1.800 toà, phần lớn bỏ không.

Nhìn kỹ bạn sẽ thấy sự pha trộn Trung – Tây: nhà ở của người Hoa, nhưng phần mái, ban công vay mượn từ kiến trúc chủ nhà đã thấy ở nước ngoài. Thuỵ Thạch Lâu (瑞石楼, Ruìshílóu) xây năm 1921 có mái kiểu Byzantine cùng vòm kiểu La Mã.

Điêu lâu già nhất còn lại là Nghênh Long Lâu (迎龙楼, Yínglónglóu) ở cụm Tam Môn Lý, xây vào thời Gia Tĩnh nhà Minh (1522–1566), tức trước làn sóng di cư rất lâu.

Bốn cụm di sản ở Khai Bình

UNESCO ghi danh bốn cụm: Tự Lực, Cẩm Giang Lý, Mã Giáng Long và Tam Môn Lý. Khu du lịch bán vé gói cho ba cụm đầu cùng Lập Viên, một vườn riêng nằm ngoài danh sách UNESCO nhưng cùng khu.

CụmĐiểm nổi bật
Tự Lực thôn (自力村, Zìlìcūn), trấn Đường Khẩu9 điêu lâu, cụm quen thuộc nhất
Lập Viên (立园, Lìyuán), trấn Đường KhẩuVườn xây năm 1936 do hoa kiều Tạ Duy Lập (谢维立) từ Mỹ dựng
Mã Giáng Long (马降龙, Mǎjiànglóng), trấn Bách HợpNhiều làng rải rác; đẹp nhất mùa hè khi tre xanh phủ làng
Cẩm Giang Lý (锦江里, Jǐnjiānglǐ)3 điêu lâu: Thuỵ Thạch, Thịnh Phong, Cẩm Giang
Tam Môn Lý (三门里, Sānménlǐ), trấn Xích KhảmNghênh Long Lâu, điêu lâu cổ nhất còn lại

Tam Môn Lý không nằm trong vé gói, xem giá khi đặt.

Xích Khảm: phố kỵ lâu của người đi xa

Xích Khảm (赤坎, Chìkǎn) là thị trấn có dãy nhà kiểu kỵ lâu (骑楼, qílóu): tầng trên nhô ra che hành lang đi bộ bên dưới, hợp khí hậu nóng ẩm. Kiểu nhà này cũng mang dấu ấn ý tưởng của hoa kiều, kết hợp Trung – Tây. Nếu bạn từng thấy phố Thượng Hạ Cửu ở Quảng Châu, đây là phiên bản của thị trấn nhỏ.

Bảo tàng nên ghé: tìm hiểu câu chuyện đằng sau toà nhà

Bảo tàng Hoa kiều Hoa nhân Ngũ Ấp (江门五邑华侨华人博物馆) ở Giang Môn kể phần mà điêu lâu không kể được: chủ nhà đi đâu, làm gì. Theo thông tin đăng năm 2021, bảo tàng rộng khoảng 9.000 m², trưng bày hơn 2.000 hiện vật trong bộ sưu tập hơn 40.000 món.

Có hộ chiếu của các thế hệ hoa kiều đầu tiên, mô hình xe buýt thời Dân Quốc, một tiệm thuốc Bắc Tế Nhân Đường (济仁堂) dựng lại và cảnh nhà ga cũ. Giờ mở cửa và chính sách vé xem khi đi.

Cách đi và giá vé

Từ Quảng Châu, đi tàu cao tốc từ ga Quảng Châu Nam đến ga Khai Bình Nam, tìm vé trên 12306 hoặc Trip.com. Từ Thâm Quyến có chuyến thẳng từ ga Thâm Quyến Bắc, một số chuyến mất khoảng 2 giờ 14 phút. Xe khách từ Quảng Châu đến Khai Bình mất khoảng 2 giờ, sau đó vẫn phải đổi xe buýt thị trấn hoặc taxi.

Các cụm nằm xa nhau và xa ga. Xe buýt thị trấn có chạy nhưng nhiều trạm cách cổng khu cả đoạn đi bộ, nên taxi hoặc thuê xe theo ngày tiết kiệm thời gian hơn. Tự lái từ Quảng Châu khoảng 140 km, ra cao tốc ở lối Đường Khẩu rồi theo đường huyện 555.

Vé (giá đặt online)Người lớnQuy đổi
Gói 4 điểm (Lập Viên, Tự Lực, Mã Giáng Long, Cẩm Giang Lý)177 tệkhoảng 687.000 đồng
Lập Viên + Tự Lực147 tệkhoảng 571.000 đồng
Lập Viên97 tệkhoảng 377.000 đồng
Tự Lực thôn75 tệkhoảng 291.000 đồng
Mã Giáng Long47 tệkhoảng 183.000 đồng
Cẩm Giang Lý47 tệkhoảng 183.000 đồng

Vé gói rẻ hơn mua lẻ từng điểm. Theo quy định đăng năm 2021: vé nửa giá cho học sinh, sinh viên chính quy và người 60–69 tuổi; trẻ dưới 6 tuổi hoặc cao không quá 1,2 m được miễn. Xem lại khi đặt.

Lịch trình một ngày gợi ý

  1. Sáng: Mã Giáng Long, khoảng 1–2 giờ.
  2. Trưa: Cẩm Giang Lý, ăn trưa quanh Bách Hợp.
  3. Chiều: Tự Lực thôn rồi Lập Viên.
  4. Cuối ngày, nếu còn sức: Xích Khảm.

Muốn xếp Khai Bình vào hành trình dài, xem lịch trình Quảng Đông 5 ngày. Về các địa danh UNESCO khác trong tỉnh, đọc di sản UNESCO ở Quảng Đông.

Lưu ý khi thăm làng

  • Nhiều làng vẫn có người ở. Hỏi trước khi chụp ảnh người dân.
  • Thang trong điêu lâu hẹp và dốc, quanh làng có ao nước. Đi giày chắc, trông chừng trẻ nhỏ.
  • Muốn hiểu nền văn hoá chung của vùng, xem văn hoá Lĩnh Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hoa kiều Quảng Đông chủ yếu đến từ đâu? Phần lớn đến từ vùng Ngũ Ấp (Tân Hội, Đài Sơn, Khai Bình, Ân Bình, Hạc Sơn) quanh Giang Môn. Vùng này còn được gọi là Tứ Ấp. Cộng đồng gốc Ngũ Ấp có mặt nhiều ở Mỹ, Canada, Úc và Đông Nam Á.

Điêu lâu ở Khai Bình là gì? Là loại tháp nhiều tầng xây từ thời Minh đến đầu thế kỷ 20, chủ yếu để chống trộm cướp và lũ. Nhiều toà do hoa kiều gửi tiền về xây nên mang cả nét kiến trúc phương Tây. UNESCO ghi danh năm 2007.

Đi Khai Bình một ngày có đủ không? Đủ cho 2–3 điểm. Một ngày bạn có thể đi Mã Giáng Long, Tự Lực và Lập Viên nếu có xe riêng. Muốn thêm Xích Khảm hoặc bảo tàng ở Giang Môn thì nên ở lại một đêm.

Từ Quảng Châu đến Khai Bình mất bao lâu? Khoảng 2 giờ bằng xe khách, hoặc đi tàu cao tốc từ ga Quảng Châu Nam đến ga Khai Bình Nam. Từ ga vẫn cần taxi hoặc xe buýt thị trấn để đến các điêu lâu. Tự lái khoảng 140 km.

Nguồn tham khảo: UNESCO, China Daily.

Thông tin cập nhật tháng 10/2026 (1 tệ ≈ 3.883 đồng, 19/10/2026)

Xem thêm

Học tiếng Trung mỗi ngày cùng 5P TIẾNG TRUNG

Mẹo ngữ pháp, từ vựng, chữ Hán và bài luyện đọc ngắn trên Facebook và TikTok.

Theo dõi trên FacebookTheo dõi trên TikTok

Có thể bạn quan tâm

Về trang chủ →
Tiếng Trung ở cửa khẩu: từ vựng nhập cảnh, hải quanHọc Tiếng TrungTiếng Trung ở cửa khẩu: từ vựng nhập cảnh, hải quanTiếng Trung ở cửa khẩu: 34 từ vựng khai nhập cảnh, biên phòng, hải quan, 10 mẫu câu…Học Tiếng TrungTiếng Trung ở bệnh viện và hiệu thuốc: từ vựng, mẫu câuTiếng Trung ở bệnh viện và hiệu thuốc: 36 từ vựng đăng ký khám, khoa phòng, mua thuốc,…Tiếng Trung đi metro: từ vựng mua vé, tìm ga, chuyển tuyếnHọc Tiếng TrungTiếng Trung đi metro: từ vựng mua vé, tìm ga, chuyển tuyếnTiếng Trung đi metro: 36 từ vựng mua vé, tìm ga, chuyển tuyến, 10 mẫu câu và hội…Số đếm và tiền tệ tiếng Trung: cách đọc giá, trả giáHọc Tiếng TrungSố đếm và tiền tệ tiếng Trung: cách đọc giá, trả giá32 từ vựng số đếm, tiền tệ nhân dân tệ và 10 mẫu câu tiếng Trung để hỏi…Hỏi đường bằng tiếng Trung: từ vựng và mẫu câu chỉ đườngHọc Tiếng TrungHỏi đường bằng tiếng Trung: từ vựng và mẫu câu chỉ đường35 từ vựng phương hướng, mốc đường và 10 mẫu câu tiếng Trung để hỏi đường, nghe chỉ…Tiếng Trung thanh toán Alipay, WeChat Pay: từ và câu cần biếtHọc Tiếng TrungTiếng Trung thanh toán Alipay, WeChat Pay: từ và câu cần biếtTừ vựng và 10 mẫu câu tiếng Trung để thanh toán bằng Alipay, WeChat Pay khi mua sắm,…

Một bình luận

  1. Pingback: Võ thuật Phật Sơn: Hồng quyền, Vịnh Xuân, múa lân