Phong tục người Tạng ở Tứ Xuyên: lưu ý khi đi

Khi đi qua vùng người Tạng ở Tứ Xuyên (四川, Sìchuān), ba việc nên nhớ nhất là: đi vòng quanh công trình tôn giáo theo chiều kim đồng hồ, hỏi trước khi chụp người hoặc trong chùa, và nhận khata (哈达, hǎdá) bằng hai tay như một lời chào tử tế. Phần còn lại là chuyện chậm lại một chút, vì vùng này vừa có nếp sống riêng vừa nằm ở độ cao lớn.

Bài này dành cho người sắp đến các vùng Tạng của Tứ Xuyên và muốn hiểu những gì mình sẽ gặp trên đường, không phải một bài khảo cứu văn hoá.

Người Tạng ở Tứ Xuyên sống ở đâu?

Người Tạng ở Tứ Xuyên tập trung ở hai châu tự trị phía tây và tây bắc. Châu Cam Tư (甘孜, Gānzī) có Khang Định (康定, Kāngdìng), Hải Loa Câu (海螺沟, Hǎiluógōu) và Đạo Thành Á Đinh (稻城亚丁, Dàochéng Yàdīng). Châu A Bá (阿坝, Ābà, tên đầy đủ là châu tự trị dân tộc Tạng và Khương) là nơi người Tạng sống cùng người Khương, Hán và Hồi. Cửu Trại Câu (九寨沟, Jiǔzhàigōu) và Hoàng Long (黄龙, Huánglóng) cũng thuộc A Bá.

Nghĩa là nếu bạn đi Cửu Trại Câu hay Á Đinh, bạn đã đi qua vùng Tạng, dù bạn có chủ ý hay không. Bức tranh lớn về các vùng ở Tứ Xuyên xem trong cẩm nang du lịch Tứ Xuyên.

Cửu Trại Câu vào mùa đông. Ảnh: Nyx Ning / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Khata là gì và nhận khata thế nào?

Khata (哈达, hǎdá) là dải khăn lụa hoặc vải mỏng dùng để tỏ lòng kính trọng. Theo Wikipedia, khata của người Tạng thường màu trắng, tượng trưng cho tấm lòng trong sáng của người trao; cũng có khata vàng và nhiều màu. Khata được trao khi đón khách, khi tiễn khách (với lời chúc đi đường bình an), trong lễ cưới, lễ tang và khi dâng cúng ở chùa.

Nếu ai đó choàng khata cho bạn:

Hơi cúi đầu, nhận bằng hai tay và nói lời cảm ơn.
Cứ để khata trên cổ, không cần tháo ra ngay.
Đừng vò, đừng ném xuống đất hay đặt ở chỗ bẩn.

Khata mua ở chợ hay cửa hàng quanh chùa rất rẻ. Bạn không cần mang theo, nhưng nên hiểu khi được tặng là bạn đang được đón tiếp chứ không phải được bán hàng.

Cờ cầu nguyện, mani và bánh xe kinh: đừng đụng bằng chân, đừng đặt xuống đất

Dọc đường lên đèo, bạn sẽ thấy dây cờ năm màu căng giữa các mỏm núi hay trước chùa. Đó là cờ lungta (风马旗, fēngmǎqí, thường gọi là cờ cầu nguyện). Theo Wikipedia, năm màu xanh lam, trắng, đỏ, xanh lá, vàng lần lượt tượng trưng cho bầu trời, gió, lửa, nước và đất. Hình và câu kinh in trên cờ được coi là thiêng, nên không đặt cờ xuống đất, không dùng làm quần áo.

Mani (玛尼石, mǎní shí) là những phiến đá khắc thần chú Om mani padme hum, xếp thành đống hoặc thành bức tường dài ven đường, ven sông. Đừng trèo lên, đừng lấy đá về làm kỷ niệm.

Bánh xe kinh (转经筒, zhuànjīngtǒng) được xoay theo chiều kim đồng hồ, tức là lấy tay đẩy từ trái sang phải trước mặt bạn.

Bảo tháp trắng trong khu Cửu Trại Câu. Ảnh: Suicasmo / Wikimedia Commons, CC0

Đi vòng thiền (转经, zhuànjīng): đi bên nào?

Người theo Phật giáo Tạng đi vòng quanh chùa, tháp, tường mani hay núi thiêng theo chiều kim đồng hồ. Theo Wikivoyage và Wikipedia, tường mani nên được đi qua với bức tường nằm bên trái bạn, tức là bạn đi theo chiều kim đồng hồ. Quy tắc này áp dụng cả cho khách.

Nếu thấy ai đó đi theo hướng khác, bạn không cần nhắc hay bàn luận. Cứ giữ chiều của mình và đừng chắn lối người đang cầu nguyện.

Bậc vôi hoá và dòng nước ở Hoàng Long. Ảnh: liuzusai刘祖赛 / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Ứng xử trong chùa và khi chụp ảnh

Một vài nguyên tắc ngắn, chung cho hầu hết chùa Tạng:

Không đội mũ, không hút thuốc trong chùa, không chạm vào bích hoạ (theo Wikivoyage).
Không trèo lên tượng, đá mani hay vật thiêng.
Nhiều chùa không cho chụp ảnh trong điện thờ, hoặc thu thêm phí. Thấy biển cấm thì tuân theo; không có biển thì hỏi người trông coi.
Tiền cúng đặt trên bàn thờ hoặc đưa thẳng cho nhà sư.
Mặc áo kín vai và đầu gối, giữ giọng nhỏ.

Chụp người dân thì hỏi trước, nhất là khi chụp cận mặt, trẻ em hay người đang tụng kinh. Cười, chỉ vào máy ảnh và gật đầu hỏi là đủ. Nếu họ lắc đầu thì thôi. Không chụp nơi thiên táng (theo Wikivoyage), cũng không chụp ở nơi có biển cấm chụp.

Trà bơ và tsampa: ăn uống ở nhà người Tạng

Trà bơ (酥油茶, sūyóu chá) nấu từ trà, bơ yak (hoặc bơ bò ngày càng phổ biến vì rẻ hơn), muối và nước. Vị mặn, béo, hợp với khí hậu lạnh và cao. Lần đầu uống bạn có thể thấy lạ, nhưng nên thử một chén.

Phép lịch sự khi uống trà ở nhà dân (theo Wikipedia): chủ nhà sẽ rót thêm sau mỗi ngụm, nên chén của bạn gần như không bao giờ cạn. Nếu không muốn uống nữa, hãy để nguyên chén đầy cho đến lúc ra về, rồi uống cạn khi đứng dậy.

Tsampa (糌粑, zānbā) là bột lúa mạch rang chín, ăn không cần nấu: nhào với trà bơ thành viên rồi ăn (theo Wikipedia). Bạn có thể thử cả hai món ở quán ăn trong các thị trấn vùng Tạng.

Việt	Hán	Pinyin
Khata (khăn lụa chào đón)	哈达	hǎdá
Trà bơ	酥油茶	sūyóu chá
Tsampa (bột lúa mạch rang)	糌粑	zānbā
Cờ cầu nguyện	风马旗	fēngmǎqí
Đá mani	玛尼石	mǎní shí
Bánh xe kinh	转经筒	zhuànjīngtǒng
Đi vòng thiền	转经	zhuànjīng

Lễ hội nào nên biết?

Lễ hội quan trọng nhất là Losar, năm mới theo lịch Tạng. Theo Wikipedia, Losar rơi vào mùng một tháng Giêng lịch Tạng, thường vào tháng 2 hoặc tháng 3 dương lịch, kéo dài khoảng 15 ngày với ba ngày đầu là chính; ngày cụ thể thay đổi theo từng vùng và từng truyền thống, nên nếu muốn đi đúng dịp, hãy hỏi chỗ ở địa phương.

Dịp này người dân thay cờ cầu nguyện mới cạnh dây cờ cũ. Nhiều cửa hàng và nhà hàng nhỏ có thể đóng cửa, vì vậy hợp với người muốn quan sát yên lặng hơn là người cần đi nhiều nơi. Về các lễ hội khác ở Cam Tư và A Bá, bài này chưa có đủ nguồn để nêu ngày cụ thể.

Độ cao và lưu ý thực tế khi lên vùng Cam Tư, A Bá

Văn hoá ở đây gắn với độ cao, nên đây cũng là một phần của “ứng xử”: đi chậm là đang tôn trọng cả cơ thể mình lẫn người xung quanh. Cửu Trại Câu nằm ở độ cao trên 2.000 m, các điểm ở Hoàng Long trên 3.000 m, sân bay Cửu Hoàng ở 3.448 m, sân bay Đạo Thành Á Đinh ở 4.411 m.

Xếp Á Đinh vào cuối hành trình, sau khi đã quen dần độ cao.
Có bệnh tim hoặc huyết áp thì hỏi bác sĩ trước khi đi.
Mang kem chống nắng và kính chống tia UV (theo Wikivoyage).
Đường núi dễ bị ảnh hưởng thời tiết; hỏi khách sạn hoặc tài xế địa phương về tình hình đường trước khi đi.

Xem thêm: Đạo Thành Á Đinh, Hải Loa Câu, và nếu muốn hiểu thêm văn hoá đời thường Tứ Xuyên ở Thành Đô, đọc văn hoá quán trà Thành Đô.

Câu hỏi thường gặp

Người Tạng ở Tứ Xuyên sống ở đâu?

Chủ yếu ở châu Cam Tư và châu A Bá, phía tây và tây bắc Tứ Xuyên. Cửu Trại Câu, Hoàng Long, Hải Loa Câu và Đạo Thành Á Đinh đều nằm trong hai châu này.

Nhận khata bằng cách nào cho đúng?

Hơi cúi đầu, nhận bằng hai tay và nói lời cảm ơn, rồi để khata trên cổ. Khata màu trắng thường tượng trưng cho tấm lòng trong sáng của người trao, theo Wikipedia. Đừng vò hay đặt khata xuống đất.

Đi vòng quanh chùa theo hướng nào?

Theo chiều kim đồng hồ, với tường mani và tháp ở bên trái bạn. Đây là quy tắc của Phật giáo Tạng. Nếu thấy ai đó đi theo hướng khác, bạn không cần nhắc hay bàn luận, chỉ cần giữ chiều của mình.

Có được chụp ảnh trong chùa và chụp người Tạng không?

Nhiều điện thờ cấm chụp hoặc thu phí, nên xem biển báo và hỏi trước. Với người dân, hãy xin phép trước khi chụp, đặc biệt khi chụp cận mặt hoặc chụp trẻ em. Không chụp nơi thiên táng.

Thông tin cập nhật tháng 10/2026